معين الدين فراهى هروى ( ملا مسكين )
794
تفسير حدائق الحقائق ( قسمت سوره يوسف )
اى درويش در فصل بهار كه سقّايان سحاب مطهرهاى آب بر لبتشنگان باديهء زمستان نهند ، مصوّران صنايع ، بقلم باد صبا در نگارستان بوستان ، بدايع صور و غرايب غرر تصوير كنند ، خلعتپوشان قادر مطلق بامر حضرت حقّ جلّ و علا لباس فاخر و ثياب زاهر ازهر ورق ، از ابيض و احمر و اصفر و ازرق بر قد و بالاى هر يك از فرق بپوشانند ، ديدهء حقيقت بين بگشا و به عين اليقين مشاهده نماى و ببين كه شكوفهء طرى از مرغزار بنفشه نيلوفرى . در سبزهزار نرگس ناتوان بيمار ، سوسن ده زبان طرّار ، گل نازپرورده زرنگار ، گل سرخ فرّخ رخ ميمون عذار ، صد برگ خرقه سبز و سفيد دستار ، نيلوفر با فرّ عالىمقدار ، ديگر اطوار اطيار ، در اقطار گلزار ، بلبل نالان در برابر گلزار ، صلصل با غلغل يغماى « 1 » قمرى مقرى بر منابر اشجار ، چكاوك نواپرداز در جوّ هواء ، هدهد طيّار با آمد و شد پيغام گذار كبوتران دمكش در ليل و نهار ، طاووسان دمكش بر گلزار انهار ، طوطيان فصيح زبان شيرين گفتار ، عندليبان چون خطيبان در اشجار « 2 » باقى طيور صفّات ، قطار اندر قطار ديگر در صحن باغ صفوف صنوف اشجار بيد با تأييد خنجروار ، چنار پنجهدار بىآزار ، سرو كوتاه دست خوشرفتار . سيب چينى خال بر رخسار ، زردآلوى زرد و ضعيف زار و نزار ، نارنج زرين بر شاخسار ، نار عقيقى چون گنبد ياقوتى معلّق بربار ، امرود چون كوزهء نبات بر طاقچه دكّان عطار ، شفتالو بعضى چون رنگ عاشقان كاهىوار « 3 » و بعضى چون رخسار معشوقان گلنار ، به چون صوفى خلوتنشين با خرقه پشمين و رنگ زرد و رايحهء روحپرور در كار . انگور بر تخت تاك بر فخر اميرى شاهوار ، باقى ثمرات بر اغصان اشجار در ترنم و تكرار ، در مقام تصديق و اقرار و اداى شهادت به وحدانيّت پروردگار جلّ و علا ، قال ابو نواس :
--> ( 1 ) - نعار [ ظ نغمات ] . ( 2 ) - ح : در اسحار . ( 3 ) - ح : كاهوار .